Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 25/2/2026 (Nguồn: Ban Tuyên giáo Trung ương)
Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt văn hóa vào một vị trí mới: không chỉ là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh mà còn là “trụ cột”, “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Cách tiếp cận này đặt văn hóa và pháp luật trong một chỉnh thể quản trị xã hội hiện đại: pháp luật xác lập giới hạn, bảo vệ kỷ cương; văn hóa hình thành khả năng tự điều chỉnh hành vi từ bên trong. Khi hai cơ chế cùng vận hành, thượng tôn pháp luật mới có thể vượt khỏi yêu cầu bắt buộc để trở thành nếp ứng xử xã hội.
Văn hóa và pháp luật - Sức mạnh cộng hưởng trong quản trị xã hội hiện đại
Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 25/2/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên”. Tinh thần đó đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 80-NQ/TW khi xác định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”.
Cũng tại Hội nghị này, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết đã nhận định rõ về “hệ điều tiết” văn hóa như sau: Con người sáng tạo ra văn hóa và đến lượt các giá trị, chuẩn mực văn hóa lại giúp con người tự hoàn thiện nhân cách của mình, tự điều tiết các quan hệ của con người với thế giới và với chính mình. Sức mạnh đặc thù của văn hóa chính là ở chức năng điều tiết này. Sức mạnh đó bắt nguồn từ các giá trị và chuẩn mực văn hóa trong nhân cách con người và đó là nhân tố quyết định vai trò và chức năng điều tiết đối với sự vận động của các lĩnh vực trong đời sống, tạo nên sự phát triển hài hòa của các quan hệ giữa con người với tự nhiên, con người với xã hội, con người với cộng đồng và con người với chính mình.
Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết cũng đồng thời chỉ ra: Những năm qua, chúng ta chưa quan tâm đúng mức đến vai trò này của văn hóa, tập trung trí tuệ để xây dựng hệ thống pháp luật nhằm “điều chỉnh” các vấn đề xã hội là vô cùng cần thiết, song đồng thời phải phát huy mạnh mẽ, thực chất vai trò điều tiết của văn hóa, bởi vì pháp luật chưa thể có mặt ở mọi khía cạnh, mọi vấn đề của cuộc sống con người. Chỉ bằng văn hóa kết hợp với pháp luật dưới sự lãnh đạo của Đảng mới thực hiện được điều đó.
Theo cách tiếp cận này, văn hóa không chỉ thuộc phạm vi sáng tạo nghệ thuật hay đời sống tinh thần, mà còn trực tiếp định hướng hành vi và điều chỉnh các quan hệ xã hội. “Hệ điều tiết” văn hóa thể hiện ở khả năng hình thành chuẩn mực, giúp con người tự nhận biết giới hạn trước khi hành vi lệch chuẩn chuyển thành vi phạm pháp luật.
“Hệ điều tiết” văn hóa - “Thành trì” ngăn chặn vi phạm pháp luật
Nghị quyết 80 xác định các chuẩn mực con người Việt Nam gồm “yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo”; đồng thời yêu cầu nêu cao văn hóa thượng tôn pháp luật từ gia đình, nhà trường đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Những giá trị này chính là nền tảng hình thành ý thức tự giác, giúp con người nhận diện đúng - sai, tự xác lập giới hạn hành vi và chủ động phòng tránh những việc làm trái với chuẩn mực xã hội, pháp luật.
Khi văn hóa thượng tôn pháp luật trở thành nếp ứng xử xã hội, kỷ cương được củng cố từ chính ý thức tự giác, trách nhiệm công dân và các chuẩn mực giá trị trong đời sống hằng ngày. (Ảnh minh họa tạo bởi AI)
Ở góc độ quản trị xã hội hiện đại, văn hóa có thể được xem là một “thành trì” ngăn ngừa vi phạm bởi khả năng tác động đến nhận thức và sự lựa chọn của con người trước khi hành vi xảy ra. Đơn cử, trong lĩnh vực quảng cáo, việc đề cao đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm với người tiêu dùng có thể giúp chủ thể quảng cáo chủ động kiểm chứng thông tin, loại bỏ những nội dung phóng đại, gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng sản phẩm ngay từ khâu xây dựng và thẩm định. Khi đó, văn hóa kinh doanh trở thành cơ chế tự kiểm soát, góp phần ngăn ngừa hành vi vi phạm trước khi thông tin được công bố.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy những chuẩn mực ấy chưa phải lúc nào cũng được coi trọng. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, khi trả lời kiến nghị cử tri trước Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, cho biết trong hai năm 2023 và 2024, hơn 150 trường hợp vi phạm quảng cáo thuốc và thực phẩm đã bị xử lý hành chính, với tổng số tiền phạt trên 5 tỷ đồng; trong đó, nhiều trường hợp quảng cáo sai sự thật bị xứ lý bao gồm cả người nổi tiếng và nhân viên y tế.
Ở phạm vi rộng hơn, thực tế chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả hiện nay cho thấy quy mô vi phạm vẫn rất lớn. Cụ thể, theo công bố của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389), trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 67.937 vụ vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, có 56.994 vụ gian lận thương mại, gian lận về thuế; 5.723 vụ sản xuất, kinh doanh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Những con số trên đặt ra yêu cầu không chỉ nâng cao hiệu quả kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn củng cố nền tảng đạo đức và văn hóa trong hoạt động kinh tế. Theo đó, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật càng trở nên cấp thiết, không chỉ dừng lại ở việc phổ biến, nâng cao nhận thức pháp luật mà quan trọng hơn là bồi đắp niềm tin, thái độ tôn trọng pháp luật và tinh thần trách nhiệm, để việc tuân thủ trở thành ý thức tự giác và nguyên tắc chi phối hành vi, góp phần ngăn ngừa vi phạm từ gốc.
Văn hóa thượng tôn pháp luật trước thách thức kỷ nguyên mới
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, việc củng cố nền tảng văn hóa quốc gia càng có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững, trước những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội gắn với Cách mạng công nghiệp 4.0.
Trong môi trường số - nơi công nghệ liên tục làm thay đổi phương thức giao tiếp, tiếp nhận thông tin và các quan hệ xã hội, Nghị quyết 80 đã xác định rõ nhiệm vụ “xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh, nâng cao ý thức pháp luật, trách nhiệm công dân trong không gian số; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số; làm trong sạch môi trường văn hóa số. Theo đó, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định pháp luật, cần chú trọng hình thành văn hóa ứng xử số dựa trên sự trung thực, tôn trọng, khả năng kiểm chứng thông tin và trách nhiệm đối với mỗi hành vi của mình. Đây cũng là yêu cầu thích ứng với sự phát triển của công nghệ, đồng thời phát huy năng lực tự điều chỉnh của văn hóa trong những không gian xã hội mới.
Nhìn rộng hơn, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật chính là quá trình đưa các giá trị văn hóa và tinh thần pháp quyền thấm sâu vào nhận thức, trở thành nguyên tắc chi phối hành vi của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, để những giá trị văn hóa thực sự phát huy bền vững vai trò điều tiết xã hội, không thể chỉ dựa vào ý thức tự giác mà còn cần một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và được thực thi nghiêm minh. Trên nền tảng đó, pháp luật vừa bảo đảm kỷ cương, vừa kiến tạo môi trường nuôi dưỡng, bảo vệ và lan tỏa các hệ giá trị văn hóa quốc gia, qua đó phát huy sự tương hỗ, bổ trợ giữa hai cơ chế điều tiết, tạo nền tảng vững chắc cho quản trị xã hội hiện đại.
Nguồn: https://baophapluat.vn/tu-chuan-muc-van-hoa-den-ky-cuong-phap-luat-he-dieu-tiet-kep-de-viet-nam-buoc-vao-ky-nguyen-moi-bai-3-van-hoa-va-phap-luat-hai-tru-cot-cua-quan-tri-xa-hoi-hien-dai.html
Viết bình luận